Rủi ro không định giá được thì không so sánh được, và không so sánh được thì không quyết định được — nên bước cuối của việc đánh giá rủi ro là biến nó thành số. Bài này chỉ cách làm, và nó không cần chuyên môn tài chính.
Bảng ba cột cho mỗi nhóm rủi ro
Ba cột là đủ; nhiều hơn thì bảng không được điền.
Cột một — mức thiệt hại nếu xảy ra. Tính bằng số, theo cách mà các bài trước của chuyên mục mô tả cho từng nhóm.
Cột hai — khả năng xảy ra, ở ba mức: thấp, trung bình, cao. Đừng cố gán tỷ lệ phần trăm, vì bạn không có dữ liệu để làm việc đó và một con số giả vờ chính xác còn tệ hơn một mức định tính trung thực.
Cột ba — bạn làm được gì để giảm nó, và việc đó tốn bao nhiêu. Đây là cột quan trọng nhất vì nó là cột dẫn tới hành động.
Cách điền cột hai mà không đoán bừa
Bốn câu hỏi cho ra một mức định tính có cơ sở.
"Việc này đã xảy ra với người khác chưa, và có thường không?" Tiền lệ là dữ liệu tốt nhất bạn có.
"Có dấu hiệu cụ thể nào trong trường hợp của tôi làm nó dễ xảy ra hơn không?"
"Việc này phụ thuộc vào ai — vào tôi, vào một bên cụ thể, hay vào hoàn cảnh chung?" Rủi ro phụ thuộc vào bạn thì bạn đánh giá được; rủi ro phụ thuộc vào hoàn cảnh chung thì cứ để ở mức trung bình.
Và "nếu tôi hỏi ba người có chuyên môn, họ có trả lời giống nhau không?" Nếu có, mức của bạn đáng tin; nếu không, hãy để ở mức cao hơn.
Bốn cách dùng bảng
Xếp thứ tự công sức theo tích của hai cột đầu. Một rủi ro thiệt hại lớn và khả năng trung bình đáng được dành nhiều công hơn một rủi ro thiệt hại nhỏ dù khả năng cao.
So chi phí ở cột ba với phần thiệt hại giảm được. Nếu chi một khoản nhỏ giảm được phần lớn một rủi ro lớn, đó là quyết định dễ — và phần lớn các khoản thẩm định độc lập thuộc loại này.
So hai phương án bằng tổng rủi ro chứ không chỉ bằng tổng chi phí. Một phương án rẻ hơn nhưng có một rủi ro lớn không giảm được có thể đắt hơn về kỳ vọng.
Và dùng nó để biết mình chấp nhận được tới đâu. Nhìn dòng có mức thiệt hại lớn nhất và hỏi: nếu điều này xảy ra, đời sống của tôi thay đổi ra sao. Nếu câu trả lời là thay đổi nghiêm trọng, đó là dấu hiệu quy mô kế hoạch của bạn đang vượt mức an toàn.
Một nguyên tắc về mức chấp nhận
Ba điểm, và chúng là phần cá nhân của phép tính.
Không có mức rủi ro đúng chung. Cùng một kế hoạch có thể hợp lý với người này và không hợp lý với người kia, tuỳ vào tỷ lệ giữa khoản vốn và tổng tài sản của họ.
Thước đo hữu ích nhất là: nếu mất toàn bộ khoản này, đời sống của tôi và gia đình thay đổi thế nào. Trả lời câu này trung thực là việc quan trọng hơn mọi phép tính khác trong chuyên mục.
Và nếu câu trả lời là thay đổi nghiêm trọng, hãy giảm quy mô hoặc chọn hình thức có rủi ro thấp hơn — chứ đừng cố giảm rủi ro xuống mức mà bạn có thể chịu được một tổn thất mà thực ra bạn không chịu được.
Điều bảng này không làm được
Nó không dự báo được điều gì sẽ xảy ra, và nó không thay thế cho việc thẩm định thật với chuyên môn thật.
Nó chỉ làm một việc: chuyển những nỗi lo mơ hồ thành một danh sách có thứ tự ưu tiên và có hành động tương ứng.
Và đó là việc đủ có giá trị, vì phần lớn quyết định tệ trong lĩnh vực này không đến từ việc đánh giá sai một rủi ro mà đến từ việc không đánh giá gì cả.
Bảng định giá rủi ro gồm mấy cột?
Ba: mức thiệt hại nếu xảy ra tính bằng số, khả năng xảy ra ở ba mức thấp trung bình cao, và bạn làm được gì để giảm nó cùng chi phí của việc đó.
Có nên gán tỷ lệ phần trăm cho khả năng xảy ra không?
Không. Bạn không có dữ liệu để làm việc đó, và một con số giả vờ chính xác còn tệ hơn một mức định tính trung thực. Dùng ba mức và dựa vào tiền lệ cùng dấu hiệu cụ thể.
Dùng bảng thế nào?
Xếp thứ tự công sức theo tích của thiệt hại và khả năng, so chi phí giảm rủi ro với phần thiệt hại giảm được, so hai phương án bằng tổng rủi ro chứ không chỉ tổng chi phí, và dùng nó để biết mình chấp nhận được tới đâu.
Thước đo mức chấp nhận là gì?
Nếu mất toàn bộ khoản này, đời sống của tôi và gia đình thay đổi thế nào. Nếu câu trả lời là thay đổi nghiêm trọng, hãy giảm quy mô hoặc chọn hình thức rủi ro thấp hơn.
