Con số được nêu đầu tiên trong mọi bản chào gần như luôn là khoản đầu tư, và khoản đầu tư gần như luôn không phải toàn bộ chi phí. Khoảng cách giữa hai con số đó là điều đầu tiên bạn nên hỏi, và cách một bên tư vấn phản ứng với câu hỏi đó nói cho bạn khá nhiều về họ.
Ba cơ chế tạo ra khoảng cách
Không cơ chế nào trong đây nhất thiết là cố ý lừa dối.
Con số đầu tư là con số so sánh được giữa các chương trình, nên nó được dùng làm con số đại diện. Các khoản khác thì khác nhau theo từng hồ sơ nên khó nêu thành một con số.
Nhiều khoản chỉ xác định được sau khi biết cấu trúc gia đình và tình huống cụ thể của bạn, nên ở giai đoạn giới thiệu chúng chưa được tính.
Và con số nhỏ hơn thì dễ mở đầu cuộc trò chuyện hơn. Đây là cơ chế của mọi ngành, không riêng ngành này.
Câu hỏi mở ra con số đầy đủ
Bốn cách hỏi, và cách hỏi quyết định chất lượng câu trả lời.
Đừng hỏi "tổng chi phí là bao nhiêu". Câu này thường nhận được một con số ước lượng dễ chịu.
Hãy hỏi: "xin liệt kê mọi khoản tôi sẽ phải trả, cho ai, và vào thời điểm nào." Yêu cầu một danh sách chứ không một con số.
Rồi hỏi tiếp: "khoản nào trong danh sách này có thể thay đổi, và thay đổi trong khoảng nào?"
Và cuối cùng: "khoản nào không có trong danh sách này mà người khác thường phát sinh?" Câu này thường mở ra những khoản mà hai câu trước không mở ra được.
Ba dấu hiệu bảng báo giá chưa đầy đủ
Chúng dễ nhận ra và chúng cho bạn biết cần hỏi thêm ở đâu.
Bảng không ghi rõ khoản nào trả cho ai. Một bảng đúng phân biệt được phí trả cho nhà nước, phí trả cho đơn vị thẩm tra và phí trả cho bên tư vấn — vì ba loại này có tính chất hoàn lại rất khác nhau.
Bảng không ghi thời điểm phải trả. Tổng số giống nhau nhưng lịch trả khác nhau tạo ra hai kế hoạch dòng tiền hoàn toàn khác.
Và bảng dừng lại ở ngày hồ sơ được chấp thuận. Đây là dấu hiệu rõ nhất: nếu không có dòng nào cho giai đoạn sau đó, bảng đang thiếu cả một nhóm.
Sáu nhóm bạn cần có trong danh sách
Bài sau của chuyên mục đi vào từng nhóm; ở đây là khung tổng.
Khoản đầu tư hoặc đóng góp.
Phí nhà nước: phí nộp hồ sơ, phí xét duyệt, phí cấp giấy tờ.
Phí thẩm tra, thường tính theo từng người trong hồ sơ.
Phí dịch vụ tư vấn và pháp lý.
Chi phí giấy tờ: xin, dịch, công chứng, hợp pháp hoá — nhân với số người và với số lần phải làm lại.
Và chi phí phát sinh sau khi hồ sơ xong: duy trì khoản đầu tư, nghĩa vụ thuế, gia hạn tư cách. Nhóm này bị bỏ sót nhiều nhất và nó kéo dài nhiều năm.
Hai câu hỏi quyết định chất lượng của cả bảng
Chúng đáng hỏi với mọi bên tư vấn bạn tiếp xúc.
"Với những hồ sơ tương tự của tôi mà anh chị đã làm, tổng chi phí thực tế cuối cùng thường là bao nhiêu so với con số ban đầu?" Một bên làm nhiều và trung thực trả lời được câu này bằng một khoảng cụ thể. Một bên né câu này hoặc nói rằng không bao giờ chênh là dấu hiệu để bạn cẩn thận hơn.
Và "khoản nào tôi sẽ trả trực tiếp cho bên thứ ba, không qua anh chị?" Câu này tách được phần bên tư vấn kiểm soát khỏi phần họ không kiểm soát — và nó cũng cho bạn biết đâu là những chỗ bạn nên tự kiểm tra giá thay vì nhận mức được báo.
Một nguyên tắc khi lập kế hoạch
Cộng đủ sáu nhóm, rồi thêm một khoản dự phòng cho những gì chưa lường. Gần như mọi hồ sơ đều có ít nhất một khoản phát sinh không có trong kế hoạch ban đầu.
Và đừng để việc thiếu tiền xảy ra ở giữa quá trình. Dừng giữa chừng vì hết tiền là tình huống tệ nhất — bạn đã trả phần lớn các khoản không hoàn lại mà chưa nhận được gì.
Mọi con số cụ thể phải lấy từ cơ quan quản lý chương trình đó và từ chính các bên cung cấp dịch vụ, bằng văn bản. Trang này chỉ mô tả cấu trúc để bạn biết phải hỏi những gì.
Vì sao con số trong bản chào thấp hơn chi phí thật?
Vì con số đầu tư là con số so sánh được giữa các chương trình nên được dùng làm đại diện, vì nhiều khoản chỉ xác định được sau khi biết tình huống cụ thể của bạn, và vì con số nhỏ hơn dễ mở đầu cuộc trò chuyện hơn.
Nên hỏi thế nào để ra con số đầy đủ?
Đừng hỏi tổng chi phí là bao nhiêu. Hãy yêu cầu liệt kê mọi khoản phải trả, cho ai và vào lúc nào; rồi hỏi khoản nào có thể thay đổi; rồi hỏi khoản nào người khác thường phát sinh mà không có trong danh sách.
Có mấy nhóm chi phí?
Sáu: khoản đầu tư hoặc đóng góp, phí nhà nước, phí thẩm tra, phí dịch vụ tư vấn và pháp lý, chi phí giấy tờ, và chi phí phát sinh sau khi hồ sơ xong.
Nhóm nào hay bị bỏ sót nhất?
Nhóm chi phí sau khi hồ sơ xong — duy trì khoản đầu tư, nghĩa vụ thuế, gia hạn tư cách. Nó kéo dài nhiều năm và hiếm khi xuất hiện trong bản chào.
